Nga Albatros Rexhaj
Demokracitë nuk dëmtohen vetëm kur shkelet ligji. Ato dëmtohen edhe kur ligji përdoret pa masë, pa rend dhe pa kufij të qartë institucionalë. Debati për heqjen e imunitetit parlamentar pa u konfirmuar aktakuza nga gjykata është një nga ato raste ku qëllimi i drejtë mund të çojë në pasoja të gabuara.
Askush nuk është mbi ligjin. Kjo është e padiskutueshme. Por po aq e rëndësishme është të kuptohet se një ministër, deputet apo kryetar bashkie nuk është një qytetar privat i zakonshëm. Ai mban një mandat të dhënë nga votuesit, përfaqëson një institucion dhe ushtron pushtet në emër të publikut. Prandaj çdo masë ndaj tij nuk është vetëm çështje penale, por edhe çështje institucionale dhe demokratike.
Imuniteti nuk ekziston për të mbrojtur individin nga drejtësia. Ai ekziston për të mbrojtur funksionimin normal të institucioneve dhe për të parandaluar që procedurat penale të përdoren në mënyrë të parakohshme ose politike. Heqja e imunitetit nuk është ndëshkim, por as nuk është një formalitet i zakonshëm. Ajo ka pasoja të menjëhershme dhe shpesh të pakthyeshme.
Problemi lind kur kërkesa për heqje imuniteti bëhet para se një gjykatë të ketë konfirmuar aktakuzën. Në atë fazë, kemi vetëm një pretendim të prokurorisë. Prokuroria heton dhe akuzon, por nuk vendos nëse çështja është gati për gjykim. Këtë e bën vetëm gjykata. Vetëm gjykata mund të thotë nëse provat janë të mjaftueshme dhe nëse rasti ka bazë ligjore për të shkuar përpara.
Kur Parlamenti thirret të vendosë për imunitetin pa këtë filtër gjyqësor, ai vihet përballë dy zgjedhjeve të këqija. Ose e miraton kërkesën automatikisht, duke u kthyer në noter të prokurorisë, ose nis të shqyrtojë dosje dhe prova, duke marrë rolin e gjykatës. Asnjëra nuk është detyra e Parlamentit.
Parlamenti nuk ka as kompetencë dhe as legjitimitet për të vlerësuar nëse një çështje penale qëndron apo jo. Ky është funksion i gjyqësorit. Nëse Kuvendi fillon të marrë vendime mbi bazën e dyshimeve dhe materialeve hetimore, atëherë kufijtë mes pushteteve fillojnë të treten.
Ekziston një rrëshqitje e rrezikshme kur masat e sigurisë ose pasojat institucionale fillojnë të përdoren si ndëshkim para gjykimit. Ajo që në teori është masë procedurale, në praktikë kthehet në dënim paraprak. Kjo nuk dëmton vetëm individin, por edhe besimin e publikut te drejtësia.
Shpesh thuhet se gjykatat janë të ngadalta dhe se drejtësia duhet të veprojë shpejt. Por vonesa e gjykatave nuk justifikon anashkalimin e tyre. Zgjidhja për një gjyqësor të dobët nuk është që Parlamenti të marrë rolin e tij, por që gjyqësori të forcohet dhe të mbajë përgjegjësi.
Vendosja e një standardi të qartë që imuniteti të hiqet vetëm pasi aktakuza të jetë konfirmuar nga gjykata nuk e pengon hetimin. Prokuroria mund të vazhdojë punën e saj pa pengesa. Por ky standard garanton që ndërhyrjet e rënda institucionale të ndodhin vetëm pasi një organ i pavarur të ketë thënë se çështja është serioze dhe e mbështetur.
Ky nuk është standard për të mbrojtur politikanët. Është standard për të mbrojtur rendin kushtetues. Ai u kërkon të gjithëve të respektojnë kufijtë: prokurorisë të mos kërkojë pasoja politike pa filtër gjyqësor, gjykatës të bëjë vlerësimin që i takon, dhe Parlamentit të mos shndërrohet në gjykatë.
Drejtësia fiton besim kur është e fortë, por edhe e përmbajtur. Shteti ligjor nuk ndërtohet duke përzier rolet, por duke i respektuar ato. Heqja e imunitetit pa aktakuzë të konfirmuar mund të duket e shpejtë dhe e fortë, por në afat të gjatë dobëson institucionet që duhet të mbrojë.
Refuzimi për ta bërë këtë hap para kohe nuk është mbrojtje e askujt. Është shenjë pjekurie institucionale. Është dëshmi se shteti di të presë gjykatën dhe nuk e politizon drejtësinë. Vetëm kështu lufta kundër korrupsionit mund të jetë edhe e drejtë, edhe e besueshme.
Rreth autorit:
Albatros Rexhaj është autor, dramaturg dhe analist, me formim në studime të sigurisë kombëtare dhe gati tri dekada përvojë në çështje politike dhe të sigurisë.
