Tirana
light rain
14.5 ° C
14.5 °
14.5 °
72 %
2.6kmh
75 %
Enj
14 °
Pre
18 °
Sht
15 °
Die
15 °
Hën
13 °
E enjte, 8 Dhjetor, 2022

Operacioni i veçantë në Shqipëri në tru, por çka parë novelisti norvegjez për prerjen e kafkës

spot_img

Lajme të ngjashëm

Me Dashin që përkthente, Marshi I kërkoi Hasanajt që të lëvizte gojën, sytë. Vrima te tumorri erdhi e u rrit ngadalë. Marshi nxorri sërish stimuluesin. Këtë herë u desh ta ngrenë deri te 8-a përpara se të kishte një reagim. Dashi tha: “Fytyra”. Marshi ma bëri me dorë të afrohem. “E sheh këtë? Këtë pikën këtu. Kjo është qendra e lëvizjes së fytyrës. Këtë duhet ta lëmë pa prekur”.

A buronin nga kjo pikë e vogël të gjithë shprehjet e fytyrës së njeriut? I gjithë gëzimi, dhimbja, e gjithë drita dhe e gjithë errësira që mbushnin një fytyrë gjatë jetës, a ishte ky burimi I të gjithave? Dridhja e buzës së poshtme përpara se të dalin lotët, sytë që ngushtohen prej zemërimit, shpërthimi I beftë në të qeshur?

Marshi vazhdoi të punonte me të dy instrumentat. Duke përdorur thithësen ai e fuste, shtynte vazhdimisht, ndërkohë që përdorte mjetin tjetër pa hezitim pa u ndalur edhe mesa dukej, pa u menduar. Nxorri sërish stimuluesin elektrik. Këtë e shtyu drejt fundit të vrimës.

“Kjo duhet të jetë sërish fytyra” tha ai. “Asgjë” tha Dashi. “Asgjë?”

Dashi tundi kokën dhe Marshi vazhdoi të punojë. “Këtu tumorri është fiks si truri, ky është problem” tha ai. “A do të shoësh”?

Bëri një hap përpara, dhe unë u përkula sërish mbi mikroskop. Pamja këtë herë ishte krejt e ndryshme. Dukej sikur po shihja Brenda një shpelle të madhe në fundin e të cilës ndodhej një pishinë e mbushur me lëng të kuq. Ndonjëhgerë uji spërkatej nga e djathta si nga një zorrë shumë e madhe. Nuk kisha parë kurrë një gjë të tillë pasi muret e kësaj shpelle ishin kaq të lëvizshëm të përbërë prej indesh të gjallë. Në skajet e pishinës mbi sipërfaqen e kuqe, muret ishin të ngrenë. Prapa murit të thellë, që dukej se ishte fryrë si një tollumbace që pritej të pëlciste vura re dicka ngjyrë të purpurt. Kur u hoqa mënjanë për ti lënë vend sërish Marshit, u mundova shumë për të bashkuar dy perspektivat: ishte sikur të ndodhesha njëkohësisht në dy nivele të realitetit, si atë natë kur kisha ecur në gjumë dhe endrra e realiteti luftonin për epërsi. Kisha parë Brenda një dhome si asnjë tjetër dhe kur ngrita sytë lart ajo dhomë ishte Brenda trurit të hasanajt, i cili rrinte shtrirë mu aty, në dhomën më të madhe, të mbushur me doktorë e infermierë dhe makineri e paisje dhe përtej asaj dhome ishte një dhomë më e madhe, e ngrohtë dhe e pluhurosur prej asfalti dhe betoni poshtë një vargu malesh të gjelbër dhe nën qiellin e kaltër.

Të gjithë këto dhoma ishin mbledhur Brenda trurit tim, i cili ngjante ekzaktësisht si i Hasanajt, një kokër si are e lagur, I formuar nga 100 milionë qeliza truri, kaq të vogla dhe kaq të pafundme, saqë mund të krahasoheshin vetëm me yjet e një galaksie. Dhe megjithatë, ai që formonin ishte mishi, dhe proceset që fshiheshin ishin të thjeshtë, dhe primitivë, të rregulluar prej substancave të ndryshme kimike dhe të furnizuara me elektricitet. Si mund të përmbante këto pamje të botës? Si mund të lindnin mendimet prej kësaj cope mishi?

Marshi u ndal, nxorri përsëri stimuluesin dhe e futi në vrimë.

Dashi I tha dicka Hasanajt, I cili u përgjigj në cast. “Asgjë” tha Dashi.

Marshi stimuloi sërish fundin.

“Asgjë”.

“Krahu I majtë, fytyra”.

“Krahu I majtë, fytyra?”

“Po”.

“Atëherë do të ndalemi këtu”.

Marshi bëri disa hapa prapa dhe mikroskopin e larguan. Sytë e tij e vetmja pjesë e fytyrës që mund ti shihja dukeshin të lumtur.

Xhumari dhe Petrela u afruan dhe Marshi pasi I tha Hasanajt që operacioni kish qene I suksesshëm, doli nga salla e operacionit. Unë shkova te Hasanaj dhe u përkula. Dukej I lodhur, sytë I ishin ngushtuar, fytyrën pa shprehje.

“Si ndihesh”? e pyeta.

Hasanaj buzeqeshi dhe ngriti gishtin e madh. Dashi qeshi. Shpinën e kishte të mbuluar gjithë djersjë.

Pas ndërhyrjes, e cila zgjati thuajse tre orë, shkuam në makinë pak më larg se sa qendra e qytetit për të drekuar në një restorant të ndërtuar me dru të errët, me kamarierët e veshur me costume tradicionale. Temperatura ishte 35 gradë gjinkallat ia kishin marrë këngës, ndërsa I gjithë gjelbërimi rrethues bëhej më i shndritshëm prej rrezeve të arta të diellit flakërues. Të gjithë ishin në humor të mirë, sidomos Marshi. Kishte një lehtësi tashmë ai njeri ngjante më I hapur. Jo se më parë ishte I mbyllur por ajo hije që kisha vënë re tek ai, tashmë ishte zhdukur. Edhe unë isha I lumtur. Pamja e maleve prapa qytetit kaq të gjelbër dhe kryelartë, më përmirësoi gjendjen shpirtërore dhe pamja e trurit, aspekti I tij fiziologjik – skajet e ngrënë të kafkës Brenda të cilës ai pulsonte, gjaku I kuq që rridhte ishin gjëra kaq të këndshme për tu menduar, sepse ngjurat e shndëritshme Brenda lidhnin peizazhin e trurit me barin që rritej nën verandën ku ne ishim ulur, dhe pemët që fëshfërinin prej flladit, dhe ajo cfarë ai tru përmbante, të gjithë këto imazhe dhe mendime që nuk mund të ndaheshin asnjëherë nga gjendja e tyre material e lidhnin atë prapëseprapë me qytetin poshtë nesh një qytet I mbushur me ëndrra dëshira, shpresa dhe imagjinata.

Që qyteti ishte gjithashtu I mbushur me semundje dhe mungesa, tragjedi dhe vdekje, kjo ishte dicka të cilën nuk u ndala ta mendoj, as edhe në faktin që trutë që unë kisha parë kishin qenë të sëmurë. Ndërhyrja kishte qenë e suksesshme, tensioni ishte cliruar . Gjithë sa mund të shihja ishte jeta dhe të jetuarit. Mëngjesin tjetër shkuam për një ekskursion në portin e Durrësit dhe në Berat një qytet në male. Ndonëse kishim kaluar vetëm tre ditë së bashku na u duk sikur e kishim njohur njëri tjetrin prej vitesh. Marshi më shpjegoi arkitekturën e trurit dhe mënyrën sesi ai funskionon. Ai më shpjegoi sesi arrinin tumorre të cilët ishin të vendosur thellë në tru, gjë që e thënë me afërsi, është I zhubrosur si një copë letër, e si pasojë plot me pala dhe rrëzina, të cilat mund ti heqësh mënjanë dhe të vazhdosh përpara. Janë edhe të ashtuquajturat zona të heshtura, që mund të hiqen pa dëmtuar ndonjë prej funksioneve të trurit. Ai më tregoi për ato raste kur gjërat kishin shkuar keq, dhe pacienti kishte vdekur në tryezën e operacionit para tij. “Unë kam vrarë njerëz” më tha.

Marshi më tregoi për operacionet e vështira që kishin dalë me sukses, dhe euforinë që ata prodhonin. Ai tha se 50% e ndërhyrjeve ishin pamore pra ajo që shihje, dhe 50% ishin  me prekje, pra ajo që mund të zije me dorë. Më tha se kirurgjia e trurit është një zanat. Që të bëhesh I mirë, duhet të praktikosh dhe ndonjëherë të gabosh, në një profesion ku gabimet janë fatale dhe të palejueshme. Nëse fëmija yt ka një tumor në tru, atëherë ti kërkon kirurgun më të mirë. Por që të bëhesh më I miri, gjë që vjen vetëm prej përfitimit të eksperiencës, në fillim duhet të kesh operuar fëmijë pa e patur atë eksperiencë, e atëherë, cfarë duhet tu thuash prindërve? Që fëmija I tuyre është I rëndësishëm për të ardhmen e neurokirurgut të ri ende të paprovuar?

Ai foli për pak kohë në lidhje me vecantinë e ndërhyrjeve te fëmijët. Indet janë të hollë dhe të bukur, shumë të ndryshëm nga ata të të rriturve. Një fëmijë është poo aq I njomë dhe I pastër në rendësi, sa edhe jashtë. Por problem me humbjen e gjakut është shumë I madh. Mund të humbasin shumë shpejt një sasi shumë të madhe gjaku që rrezikon jetën. Dhe ankthi I dëshpëruar I prindërve është një barrë e rëndë për tu mbajtur. Por për vetë fëmijët është e lehtë. Nëse nuk kanë dhimbje, ata janë të lumtur. Ata nuk kanë një këndvështrim ekzistencial. Ai më foli për babanë e tij I cili kish qenë professor I jurisprudencës në Universitetin e Oksfordit si dhe për të ëmën, e cila kishte ardhur në Britani si refugjate nga Gjermania naziste përpara luftës, dhe sesi të dy ata, ndihmuan për të krijuar atë që sot është “Amnesty International”. Marshi më foli për rininë e tij, sesa I drojtur kish qenë si qëndronte në shtëpi duke lexuar libra, kur të gjithë të tjerët dilnin jashtë, sesi asnjëherë nuk shkonte në klube nate, nuk kalonte kohë më vajza. Më rrëfeu për një krizë që kishte pasur në rini, kur u zhyt në një depression të thellë dhe kaloi pak kohë në pavijonin e pisikiatrisë në spital.  Më tha se në atë kohë kishte shkruar poezi, I frymëzuar nga  Sylvia Plath. Më tha se profesioni mjeksor që kishte përzgjedhur I dukej I sigurtë, dicka që do ta mbante “mbi ujë”. Më tregoi për marrëdhëniet e tij me motrat dhe vëllezërit dhe me fëmijët e tij. “Unë konkurroja me fëmijet e mi” më tha duke buzëqeshur teksa e vërtiste nëpër mendje. “a mund ta imagjinosh? Gjithmonë doja tu tregoja sesa I zgjuar isha. Kjo është një prej gjerave më te këqia që mund tu bësh fëmijëve”. Marshi më tregoi sesi kishte marrë fund martesa e tij e parë dhe sesi ishte martesa e tij aktuale.

Ishte tërësisht I hapur, por nuk po rrëfehej. Më shumë të gjitha bisedat tona dukej se conin drejt cështjeve më të rëndësishme, pavarësisht se ku fillonin, ndoshta sepse situatat prej ku buronin ishin kaq të përqëndruara dhe kishin të bënin me jetën dhe vdekjen, dhe për arsye se vendet ku ndodhnin, ishin në një farë mënyre , të mbylluara për ne, në mesin e një culture të huaj, e megjithatë, në një tjetër kuptim, ishin kaq shumë të hapura. Të ulur në një terracë në katin e shtatë, të rrethuar nga deti blu I errët nga të gjitha drejtimet, nën dritën e diellit me disa njerëz të vegjël që endeshin nëpër cekëtinë dhe qiellin pazës më të kaltër që ngrihej si hark mbi kokat tona. Ose duke vizituar një kishë orthodokse në male përpara një rreshti ikonash në mur, me ngjyra rrezatuese të arta, të kuqe, blu, poshtë një kubeje me tre vrima rrethore, përmes të cilave hynte drita. Të ulur në një makinë, duke shpuar si shigjetë errrësirën e fshatrave shqiptarë, pas një dite të gjatë në diell. Duke shëtitur në qendër të Tiranës një pasdite, në rriugë të vogla e të ngushta që zgjaten në heshtje të thellë pranë shtëpive gjysme të rrënuara, me tela elektrikë të improvizuar, shtesa shtëpish po të improvizuara dhe fëmijë të pistë që luanin në oborret e pasëm, vetëm disa qindra metra përtej bulevardit qendror. Disa herë, kur përmendte dicka private, I kujtoja që unë do të shkruaja për të. “Ti e kupton që unë do të shkruaj për atë që sapo më the” I thashë në një moment. Ai vetëm buzëqeshi dhe tha se kjo isjhte strategjia e tij: sa më personal që bëhej në rrëfimin e tij, aq më shumë gjasa kishte që mua do të më hynte në zemër e kështu do të shkruaja mirë për të.

E vetmja herë që pashë Marshin të zemëruar ishte mëngjesin përpara operacionit të dytë. Ai kishte planifikuar të takonte pacienten, por Petrela e informoi se ajo ishte tashmë në sallën e operacionit dhe po I hapnin kokën.

“Ta hajë dreqi” tha me zë të lartë duke përplasur këmbën e duke goditur ajrin me dorë. “Mund ta takoni nesër në mengjes, përpara ndërhyres” I tha petrela.

“Ok, këtë do të me duhet ta bëj” tha Marshi qetësisht, por sytë I kishte ende të zemëruar. Ai dhe Petrela shkruan të shihnin gjendjen e Hasanajt. Shkova dhe unë pas tyre. Petrela shtypi butonin e ashensorit në fund të korridorit, dhe na tregoi se kur kishte vdekur mbreti, ose më saktë djali I mbretit, trashëgimtari I tij, trupi ishte sjellë në spitalin e tij dhe kur e kishin nxjerrë sërish kishin përdorur pikërisht këtë ashensor. Ashensori kishte ngecur në mes të dy kateve, me mbretin e vdekur Brenda, dhe atyre u ishin dashur dy orë për ta rivënë në punë.

Dyert u hapën dhe ne hymë Brenda.

“Eshtë një gjë të ngecësh në ashensor me një kufomë” tha Marshi. “Eshtë krejt tjetër gjë kur kufoma I përket mbretit”.

Hasanaj ishte vetëm në një dhomë në katin e tretë, gjysëm I shtrirë në shtrat, i mbështetur nën jastëkë me të gjithë pjesën e sipërme të kokës të mbështjellë me fasho. Fytyra iu cel kur pa Marshin dhe Petrelën . Por kishte dicka pakëz groteske buzëqeshja e tij sepse njëra anë e fytyrës ishte e paralizuar, dhe goja dukej se I binte pak, kështu që, ishte më shumë ngërdheshje, se sa buzeqeshje. Marshi I tha se do të kishte një dobësi të përkohshme në  njërën anë, se kjo ishte normale, dhe se do të bëhej mirë shumë shpejt. Hasanaj pohoi me kokë, ai e kuptoj dhe bëri sërish ngërdheshjen dhe qeshi si pa fuqi, me sytë që i shkelqenin. Pacienten e dytë e takova ditën tjetër. Ajo quhej Gjenovefa Mërxira dhe ishte 21 vjeç.

Ishte rritur në Burrel një qytet I vogël me 15 mijë banorë në veri të Shqipërisë, dhe ishte zhvendosur në Tiranë për të studiuar mjekësi, më tregoi ajo vetë, tek rrinte shtrirë në një shtrat spitali. Sytë I kishte bojëkafe, fytyrën të gjerë, tiparet e pastra dhe rinore. I kërkova të më tregonte për krizën e parë. Më tha se e kishte përjetuar kur kishte qenë 7 vjec. Ishte dimër ajo po bënte rrëshkitje në akull me miqtë, dhe papritur u shemb përtokë. Miqtë I shihte si përmes një mjegulle. Kur shkoi në shtepi, nuk e njohu të ëmën. E shihte drejt në sy dhe nuk e njihte. E ema e pyeti: “Përse më ke ngulur sytë”? dhe Merxira I tha se nuk po e shihte dhe pastaj shpërtheu në të qara. Ishte 7 vjece kishte një dhimbje koke të tmerrshme por askush nuk mendoi se kishte ndonjë gjë serioze. Kriza të tilla I vinin një apo dy herë në vit. NJëherë kur ishte duke parë TV gërmat e titrave I dolën jashtë ekranit dhe erdhën e u futën ne dhomën ku rrinte. NJëherë tjetër pa një zjarr në një kopesht, një zjarr të madh dhe sapo u bë gati të thërrasë për ndihmë, ai u zhduk. Bashkë me këto kriza vinin dhimbjet e kokës, makthet, rëniet e herëpashershme pa ndjenja. Ndonjerëherë cdo zhurmë I tingëllonte si ajo e këmbanave. Për arsye se krizat ishin gjithmonë me të njëjtin intesitet dhe ndodhnin rrallë, por rregullisht, ajo nuk mendonte se ishte dicka serioze. Ajo nuk shkoi te një doktor, deri pas një incidenti që I ndodhi kur ishte 17 vjec. Po kryente një provim matematike në shkollë, dhe në vend të numrave shihte lule. Filloi të qajë. Donte që të dilte mirë në provim, por nuk mund të bënte llogaritjet sepse shifte vetëm lule bardh e zi. Atëherë vendosi të shkojë në spital. E ekzaminuan por nuk gjeten asgjë, I dhanë ilace për krizat dhe e dërguan në shtëpi.

Në nëntor 2014 ishte ulur në një kafene në Tiranë me disa shoqe, dhe pa gjera që rrinin pezull në tryezë. Kur shkoi në shtepi, nuk mund të shihte asgjë në anën e majtë dhe mikeshat që u shqetësuan për të, e cuan në spital. Sa për atë vetë, ajo ishte e qetë. E dinte që do të kalonte. Këtë herë, doktorët zbuluan cfarë nuk shkonte. Kishte tumor në qendrën pamore të trurit. U mor vendimi për ta operuar por jo deri në gusht, dhe operacioni do të kryhej nga Henry Marsh I cili tani, këtë mëngjes, më në fund u ndal përpara shtratit të saj në pavijonin e pacientëve në katin e tretë të spitalit të Tiranës.

Kokën e kishte të lidhur pasi kafka e saj ishte hapur mbrëmjen e një dite me parë dhe ajo e shihte Marshin me sytë e saj rinorë dhe të trembur.

Ai I tha pak a shumë të njëjtat gjëra që I kishte thënë Hasanajt: se e kishte kryer këtë operacion më shumë se 400 herë. Se ishte praktikisht I padëmshëm; dhe se ajo do të ishte zgjuar për arsye se ishte më e sigurtë, por me Merxiran, ai hyri pak më shumë në detaje sesa me Hasanajn, ma do mendja sepse ajo studionte mkeksi dhe njihte më mirë atë që do të ndodhte.

Kur e pashë sërish disa orë më vonë me kokën të fiksuar në morsë në sallën e operacionit ankthi ishte ende aty, në sytë e saj. Ajo dukej se ndiente gjithcka që kishte në sallë, sikur të kish një marrëdfhënie me gjithcka, ndërkohë që me Hasanajn, më ishte dukur se ai sprapsej ndaj cdo takimi se ai thjeshtë I dorëzohej në mënyrë passive gjithckaje dhe se e kishte ndarë mendjen ta duronte gjithëkëtë deri kur të mbaronte. Fotografimi I Pellegrinit gjatë operacionit të Hasanajt kishte kaluar thuajse pa u vënë re, kish qenë një prej shumë lëvizjeve që bëheshin në sallë, por tani, për shkak të brishtësisë së Merxiras, unë isha gjithnjë e më I vetëdijshëm për praninë e kamerës dhe të blicit.

Doktorët vendosën mbulesën plastike në një mbajtëse, me qëllim që koka e saj të qëndronte në një obrellë të vogël dhe pjesa e poshtme e kafkës u mbulua ndërsa pjesa e sipërme mbeti zbuluar.

“Në operacionet në Londër, mbulesa është transparente” tha Marshi “me qëllim që kirurgu ta shohë pacientin gjatë gjithë kohës”.

Pasi I injektuan anestetikun lokal, asistent kirurgu Asen Seferi nisi të heqë kapëset. Merxira ngriti krahun te syri, dhe lëshoi një rënkim me zë të ulët. Dashi I foli ajo iu përgjigj dh era sërish në heshtje. Seferi la mënjanë bisturinë dhe nisi të heqë kapëset përreth kafkës. Shumë shpejt, kapaku I kafkës u la mënjanë, membrane e juashtme u hap dhe truri I doli zbuluar. Nga distance, Garza e lyer me gjak që rrethonte kafkën, ngjante si një tufë me lule.

Marshi u afrua dhe studioi trurin. “Ashtu si mendova. Sipërfaqa duket normale. Tumorri është poshtë”. Infermierja I dorëzoi një paisje imazherie të cilën Marshi dhe të tjerët e quanin GPS, dhe ai e lëvizi ngadalë mbi trurin, ndërkohë që ekzaminonte pamjen që shfaqej në monitor. Pas pak ndërroi instrumentat. Tani e shtypi stimuluesin elektrik në sipërfaqen e trurit. Për pak momente lëshoi një zhurmë zukatëse. Dashi foli me Merxirën dhe I tha dicka Marshit. Ai e stimuloi sërish trurin. U dëgjua sërish e njëjta zhurmë. Dashi foli përsëri dhe Marshi nisi ta operojë. “Duhet të ndjejmë një tumor kërcor shumë shpejt” tha ai. “Ah” rënkoi Merxira.

Unë pashë nga ajo. Vendosi sërish krahun tek sytë. “Po na gënjente GPS” tha Marshi. “Oh, ja tek është”.

“Nëse I beson shumë GPS mund të përfundosh në varrezë” më tha Petrela me zë të ulët. “Këtu, mund të shohësh” ma bëri Marshi me dorë. “A e sheh dallimin”?

Njëra zonë kishte një ngjyrë shumë më të verdhe dhe gri sesa tjetra por dallimi ishte kaq I vogël saqë unë nuk do ta kisha vënë re kurrë, nëse Marshi nuk do të ma kishte treguar. Ai vazhdoi të gërryejë zonën e prekur të trurit. Merxira rënkoi. Papritur në sallë pati pothuajse një ulërimë. “Aah”. “Nuk ndjen gjë në tru” tha Marshi. “Por ato që mund të dhembin janë enët e gjakut kur lëvizen apo përkulen. Këtë po ndjen ajo. Mund të jetë dhimbje si në shok”.

Ai pa nga Dashi. “I dhemb shumë”. Dashi I tha dicka Merxirës e cila iu përgjigj me zë të ulët. “Mund ta ndjejë por është OK” tha Dashi. U shkrep blici I aparatit. Ngrita sytë. Pelegrini ishte përkulur pranë murit duke bërë foto të ishullit të pajisjeve mjekësore, ma merr mendja me fytyrën e Merxirës të dukshme nën mbulesën e gjelbër. Marshi vazhdon të gërryejë tumorrin në fund të vrimës. Merxira rënkoi. Thjeshtë prania aty ishte thuajse e padurueshme. “kjo nuk duhet dëmtuar” tha Marshi dhe më la të shoh një enë gjaku në mikroskop ngjyrë blu, mes rrudhave të trurit. “Nëse kjo dëmtohet, gjaku nuk mund të dalë nga koka dhe truri do të mbushet me gjak”.

“Sa larg prej tumorrit është” e pyeta

“Oh, një apo dy milimetra” tha Marshi.

Ai vazhdoi me operacionin I asistuar nga Petrela I cili spërkaste me ujë sipërfaqen. Dashi fliste me Merxiran në interval të rregullt duke I kërkuar asaj të shihte në një fletë të bërë posacërisht për të testuar shikimin, si dhe duke vlerësuar përparimin e Marshit në bazë të përgjigjeve të saj. Marshi hoqi një copë të tumorrit që infermierja e vendosi në një enë. Përvec fëshfërimes së thithëses, salla e operacionit kishte rënë në heshtje. Marshi punonte I përqëndruar. Vetëm duart I lëviznin.

Dashi mbajti sërish letrën përpara Merxiras. “Mjegullim I lehtë I syrit të majtë” tha ai. Marshi u ndal. Ai ngriti kokën nga mikroskopi dhe u kthye nga unë. “Ndalesh atëherë kur të rritet ankthi” tha ai. “Kjo është eksperienca”. Ai u përkul te Merxira dhe I tha se operacioni kishte qenë I suksesshëm se gjithcka kishte shkuar ashtu sic duhej.

Nuk kisha guxuar ti flisja asaj gjatë gjithë operacionit. Por tani u afrova. Doja ta pyesja sip o shkonte por kur e pashë të shtrirë aty me dorën që mbulonte sytë, I thashë me një zë të trashë: u tregove shumë e guximshme.

Më pas, kur zbrita poshtë dhe hoqa veshjen, maskën e fytyrës dhe kapelen, po dridhesha. “Oh mor burrë” tha Pellegrini. “Mu duk sikur mendja e saj pushtoi sallën”.

Më vonë atë ditë shkova në Galerinë Kombëtare të Arteve dhe pashë piktura të epokës komuniste. Ishin varur në dy galeri të mëdha dhe gjatë asaj ore që kalova aty, nuk pashë as edhe një njeri të vetëm. Herë pas herë degjoja fëmijë që luanin në lulishten jashtë thirrjet e të qeshurat e tyre ngriheshin edhe mbi zhurmën e largët të qytetit. Shumë prej pikturave tregonin njerëz në punë. Në një prej tyre, si një kullë radioje po ngrihej lart, ndërsa në sfond shihej një peizazh mali të zhveshur një grua mesa duket inxhiniere, studionte disa skica, ndërsa një burrë tregonte me gisht përpara.

Po ndërtohej një komb. Po krijohej një botë e re.

Në Norvegji, në vitet 70, Shqipëria konsiderohej një vend pionier nga intelektualët e rinj. Një lloj utopie, një tokë e të ardhmes, ideali drejt të cilit të gjithë duhej të shkonim. Kur ia përmenda këtë Petrelës gjatë darkës së parë, ai vuri duart në kokë.

“Po ajo ishte thjesht një gënjeshtër” më tha.

“Ishte e gjitha një gënjeshtër. Si mund ta keni besuar”.

“Nuk e di” I thashë atëhere. Por kur pashë pikturat në muze, ndjeva tërheqjen prej tyre. Piktura që vështtova më gjatë paraqiste një familje të re modern. Babai mbante një fëmijë në supe, nëna kishte një cantë në dorë, një tjetër fëmijë po vraponte përpara tyre. Po lëviznin nëpër një peizash malesh dhe luginash, bari ishte I gjelbër, qielli ishte I kaltër, shumë lart mbi kokat e tyre rrinte pezull në ajër një helicopter. Të gjithë buzëqeshnin, të rriturit dhe fëmijët. Ata ishin nisur drejt të ardhemes, plot gëzim dhe shpresë. Gjithcka ishte e qartë, e pastër, e thjeshtë dhe energjike.

Përse bota nuk mund të ishte ashtu?

Cfarë nuk shkonte me këto piktura? Cfarë nuk shkonte me botën që ato paraqisnin?

Kur dola sërish jashtë në rrugë, dielli ishte ulur lart në qiell, dhe ajri që më parë kishte qenë I kthjellët, tashmë ishte turbulluar pak. Ishte pakëz I mjegullt ashtu sic bëhet në orën e fundit para se të bjerë muzgu. Makinat në bulervardin përpara meje po prisnin dritën jeshile të semaforit. Një plakë e kërrusur eci mes tyre, mbështetur mbi një shkop dhe me një filxhan në dorë. Trokiti në dritarën e njërës prej makinave. Brenda ishin dy gra, të dyja kthyen kokën në anën tjetër, pikërisht ashtu si njerëzit gjithmonë I kanë larguar sytë nga lypësit. Vazhdova të eci Brenda një parku, drejt një kompleksi të madh restorantesh që ndodhen përpara një pishine të cekët port ë gjerë, ngjyrë blu. Kompleksin e kishin ndërtuar kinezët, më kish thënë Fejzo, dhe vendasit e njihnin si Taivani.

U ula në një prej të paktave karrige bosh jashtë dhe nisa të vështroj njerëzit duke spekuluar për marrëdhënien që ata kishin me njëri tjetrin dhe me botën. Gjithmonë I kisha konsideruar mendimet e mia si dicka abstrakte, port e tilla nuk ishin. Ishin po aq material sa edhe zemra që rrihte Brenda kraharorit tim. E njëjta gjë ishte e vertetë për mendjen, shpirtin, personalitetin. Të gjitha këto ishin të fiksuara në qelizat dhe buronin prej mënyrave të ndryshme sesi këto qeliza reagonin me njëra tjetrën. Gjithashtu, të gjitha sistemet tanë, komunizmi, kapitalizmi, feja, shkenca – edhe ato buronin nga rryma elektrokimike që përshkrojnë këtë pasë tre paundëshe prej mishi që ndodhet Brenda kafkës.

Zëre se nuk kisha thënë asgjë. Ishte njësoj sit ë ekzaminoje një gur në themele për të gjetur sekretin e bazilikës së Shën Pjetrit.

Ishte e gjitha një gënjeshtër më kish thenë Petrela për komunizmin shqiptar. Por cfarë nuk ishte gënjeshtër? Kisha pyetur Marshin nëse besonte te Zoti tek një jetë përtej vdekjes. Ai vetëm tundi kokën. “Kjo është, vetëm kjo që kemi këtu” më tha. Ne përdorim sistemet tona për të mbajtur ujkun larg derës, mendova. Dhe sistemet nuk janë asgjë, pervecse kompelkse të medhenj idesh dhe konceptesh. Gjithcka që na ndihmon të largojmë sytë nga pjesët e parëndësishme, patetike, dhe të pakuptimta të vetes sonë. Ky është ujku. Pjesa e pakëndshme, e ndrydhur, tarallake e shpirtit, mëritë dhe zilitë, mungesa e shpresës dhe errësira, gëzimi fëmijëror e dëshira e pakontrollueshme. Ujku është pjesa e natyrës njerëzore për të cilin sistemet nuk kanë vend, është aspekti I realitetit që idetë tona, kupa qiellore që truri ynë vendos mbi jetët tona, nuk munden ta rrokin. Ujku është e vërteta.

Atëherë perse vallë Marshi do të donte ta mbante ujkun larg derës? E parë nga jashtë, dukej se roli I kirurgut I kishte siguruar atij një kontekst më të gjerë, në të cilin mund të shkëlqente dhe sundonte mbi jetën dhe vdekjen, ku nuk kishte vend për cfarëdolloj gjëje të pasigurt dhe të vogël Brenda tij. Roli I kirurgut I jepte kuptim jetës së tij e ngrinte këtë kuptim jashtë, mbi veten e tij në një system – ai mbante ujkun larg prej derës. Në të njëjtën kohë, ai rol I zbuloi edhe pakuptimësinë gjithckaje. Eshtë e zakonshme që tumorret të rriten, është e zakonshme që njerëzit të vdesin cdo ditë, kudo. Mund të përpiqesh ta mbash këtë larg syve përpara shifrave, prapa statistikave, prapa mbulesave plastike që I bëjnë pacientët pa fytyrë. Madhështia e tij ishte se ai nuk e fshihte vogëlsirën, porn ë vend të kësaj ai përdorte depërtimet Brenda saj për të luftuar kundër gjithckaje që e fshihte, institucionalizimin e spitaleve, dehumanizimin e pacientëve, të gjithë ritualet e paravendosur prej profesionit të mjekut, për të krijuar distancë dhe për ta kthyer trupin në dicka abstrakte të përgjithshme, një pjesë të një sistemi.

Fejzo më kishte treguar një histori që kishte dëgjuar në Londër. Marshi nuk e kishte përmendur në librin e tij dhe për aq sa kishte dijeni Fejzo, Marshi nuk kishte folur kurrë për të – kish qenë një prej kolegëve të tij që ia kishte treguar Fejzos. Marshi kishte operuar një foshje, vetëm disa muajshe dhe ndërhyrja kishte shkuar keq. Foshja kishte vdekur në tryezën e operimit. Marshi shkoi të takojë personalisht prindërit. Ai u tha atyre se kish bërë një gabim dhe se fëmija I tyre kishte vdekur. Ai qau bashkë me ta. “Asnjë doktor nuk e bën këtë” tha Fejzo. “Askush”. Përreth meje, filloi të errësohet. NJë burrë erdhi duke shtyrë një karrocë në mes të tavolinave. Në të qe ulur një djalë. Mund të ishte 1.5 vjec dhe kur babai u ul në një prej tavolinave djali shtriu duar drejt tij. Babai liroi rripat e karrocës e ngriti dhe e uli në prehër. Luajti me të për disa caste dhe djali qeshte.

Edhe kjo ishte e vërteta.

Pastaj babai ndezi një cigare, nxorri celularin dhe nisi të shkruajë mesazhe. Djali protestoi kundër mungesës së papritur të vëmendjes dhe babai I la në dorë paketën e cigareve me të cilën ai nisi të luajë I kënaqur, ndërkohë që hëna ngjitej dalëngadalë mbi catitë, një e verdhë e shkëlqyeshme, përkundrejt qiellit blu në të zezë.

*Përkthimi është marrë nga Bota.al. Karl Ove Knausgaard është autor i novelës autobiografike me gjashtë vëllime “Lufta Ime”. Përktheu: Ermal Gjinaj

Titulli origjinal: Bukuria e tmerrshme e kirurgjisë së trurit

Më shumë




spot_img








spot_img